Bardzo lubię podróżować i zbierać różne pamiątki, głównie metalowe przypinki ukazujące miejsca w których byłem. Czy nasi średniowieczni przodkowie również przywozili takie pamiątki z podróży?
Podróże w święte miejsca
W średniowieczu pielgrzymki zyskały największa popularność ok XII-XIII wieku kiedy to nastąpił rozwój sieci dróg oraz nastąpiła stabilizacja polityczna w Europie. Jednym z popularniejszych szlaków były pielgrzymki do Santiago de Compostela, na grób św. Jakuba, który stał się patronem pielgrzymów. Pielgrzymki nie miały charakteru turystycznego w dzisiejszym rozumowaniu - odbywano je w ramach pokuty, modlitwy. Pielgrzymki trwały wiele miesięcy, a sama podróż była niebezpieczna - pielgrzymi często żyli z dobroci innych ludzi i byli napadani na szlakach przez bandytów. Bogatszy pielgrzym mógł pozwolić sobie na zabranie więcej rzeczy, wozu, konia a czasem nawet osobistej ochrony.
Po lewej pielgrzym z Luttrell Psalter XIVw, po prawej św. Jakub z Les Grandes Chroniques de France XIVw.
Pielgrzymi często zbierali się i podróżowali w grupach, dla bezpieczeństwa i towarzystwa. Na noc zatrzymywali się w miastach i wioskach, nocowali w kościołach, klasztorach, hospicjach i gospodach - tam też często zbierali się w większe grupy, oraz handlowali między sobą, nie tylko towarami ale również informacjami.
Dla podróżujących powstawały przewodniki - jedynym z pierwszych "przewodników turystycznych" był Codex Calixtinus z XII wieku.
Został on spisany na polecenie papieża Kaliksta II i zawiera uregulowania dotyczące kultu św. Jakuba, które miały być pomocne i zachęcające do odbycia pielgrzymki. Zawiera on między innymi modlitwy, pieśni i kazania dedykowane św. Jakubowi oraz opis jego cudów, opis drogi wiodącej przez dzisiejszą Francję, nazwy miast, rzek, opis cen noclegów i jakość posiłków. Zawiera również informacje o wodach które nadają się do picia i jakich należny unikać, opis mieszkańców terenów wędrówki oraz ostrzeżenia przed bandytami.
Na podróż należało się również odpowiednio przygotować - popularne były płaszcze i duże kapelusze chroniące przed warunkami pogodowymi. Zabierano ze sobą również widoczny na ikonografiach kij, często prosto zdobiony który był podpora podczas podróży, zawieszano na nim torby oraz mógł służyć do obrony.
Fragment Codex Calixtinus z XII
Plakietki pielgrzymie i świeckie
Wraz z zyskaniem na popularności pielgrzymek, rzemieślnicy masowo zaczęli wytwarzać plakietki, które były formą pamiątki z odbytej pielgrzymki. Były ode odlewane najczęściej ze stopu cyny z ołowiem odlewane na kamiennych wyrzeźbionych formach. Pielgrzym nie musiał długo szukać takiej plakietki , sprzedawano je dokładnie tam gdzie kończyła się jego droga - place i uliczki przy sanktuarium, bramy kościelne i dziedzińce ale również w miejscach gdzie pielgrzymi nocowali lub odpoczywali.
Plakietki umieszczano najczęściej na torbach i czapkach - na średniowiecznych ikonografiach często pojawia się muszla, która była atrybutem św. Jakuba.
Stargard, Stare Miasto. Znaki pielgrzymie i świeckie. Fot. i oprac. M. Szeremeta
Plakietki świeckie były technologicznie takie same jak pielgrzymie, również noszono je na torbach, czapkach i elementach ubioru.
W przeciwieństwie do plakietek pielgrzymich ich motywem była często erotyka, herby, sceny z codziennego życia czy znaki cechowe. Można było je kupić w miastach, podczas turniejów czy jarmarków, największą popularność zyskały w XIV-XVw.
Rekonstrukcja średniowiecznych plakietek
Dzisiejsze plakietki z podróży - wcale nie jesteśmy inni
W dzisiejszych czasach podobnie jak w średniowieczu mamy całą masę różnych plakietek i przypinek. Również można kupić je u celu naszej podróży, w dużych miastach, na targach, miejscach turystycznych lub związanych z religią. Dzisiejsze czasy pozwalają nam na szybsze i bezpieczniejsze podróżowanie, przez co zmienił się nieco cel takich podróży - podróżujemy aby odpocząć.
Średniowieczny pielgrzym przypinał muszlę do torby z pielgrzymki do Santiago dokładnie z tego samego powodu, dla którego dziś przypinamy pin do plecaka turystycznego - aby zostawić ślad po drodze, którą przeszliśmy.
Średniowieczne plakietki pielgrzymie lub świeckie, dzisiejsze przypinki i turystyczne gadżety to odpowiedz na to samo pytanie: kim jestem i gdzie byłem? Różni nas jedynie kontekst, technologia i światopogląd.
W tym sensie ludzie średniowiecza nie są wcale tak odlegli od nas.
Mój plecak turystyczny z przypinkami
Źródła:
- Średniowieczne plakietki pielgrzymie i świeckie
z badań w Stargardzie: Iwona Wojciechowska
- Przewodnik średniowiecznego obieżyświata: Anthony Bale
Dodaj komentarz
Komentarze